ATOPİK DERMATİT HASTA VE AİLE BİLGİLENDİRME REHBERİ
SBÜ Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Deri ve Zührevi Hastalıkları Kliniği tarafından hazırlanmıştır
Atopik dermatit nedir? Neden ortaya çıkıyor?
Atopik dermatit (atopik egzema); cilt kuruluğu, kaşıntı ve iltihaplı deri lezyonlarıyla seyreden, alevlenme ve düzelme dönemleri gösteren kronik bir deri hastalığıdır. Çocuklarda daha sık görülmekle birlikte her yaşta ortaya çıkabilir. Hastalığın şiddeti ve seyri kişiden kişiye değişir.
Gelişiminde genetik yatkınlık, deri bariyerindeki bozulma, bağışıklık sistemindeki değişiklikler ve çevresel etkenler birlikte rol oynar. Ailede atopik dermatit, astım veya alerjik rinit bulunması riski artırabilir. Ancak aile bireylerinden birinde bu hastalıklardan birinin olması, diğer bireyde mutlaka atopik dermatit gelişeceği anlamına gelmemektedir. Atopik dermatit bulaşıcı değildir, hastanın kendisine özgüdür. Atopik dermatitli bir hastaya dokunmak veya eşyalarını kullanmak ile hastalık bulaşmaz.
Atopik dermatit deride nasıl görünür?
Başlıca belirtiler kaşıntı ve cilt kuruluğudur. Kızarıklık, pullanma, kabuklanma, bazen sulantı ve uzun süren olgularda deride kalınlaşma görülebilir. Tutulan bölgeler yaşa göre farklılaşabilir:
Bebeklik çağında atopik dermatit 2 aylıktan sonra başlar ve daha çok yanaklar, yüz, saçlı deri ve kol-bacakların dış yüzleri; iki yaşından büyük çocuklarda dirsek içleri, diz arkaları, boyun, el ve ayak bilekleri; ergen ve erişkinlerde yüz, göz çevresi, boyun, eller ve kol-bacak kıvrım bölgeleri etkilenebilir. Erişkinlerde kronik el ekzeması olarak görülebilir.
Atopik dermatit sönmüşken neden tekrarlıyor?
Atopik dermatitli hastaların deri yapısı dışarıdan temas eden tahriş edici maddeleri, alerjenleri kolay geçiren bir yapıya sahiptir. Bu maddelerin deri içerisine ulaşması ekzemayı tetikler. Sabun ve deterjanlar, parfümlü ürünler, yünlü veya tahriş edici giysiler, sıcak ortam, terleme ve sigara dumanı ekzemayı artırabilir. Bazı hastalarda ev tozu akarları, polenler veya diğer alerjenler; deri enfeksiyonları ve psikolojik stres de alevlenmeye katkıda bulunabilir. Ancak atopik dermatiti tetikleyen etkenler herkeste aynı değildir.
Bazı hastalarda belirli besinler atopik dermatiti tetikleyebilir. Besin alerjisi özellikle bazı küçük çocuklarda eşlik edebilir; ancak her atopik dermatit hastasında besin alerjisi bulunmaz. Doktor önerisi ve gerekli değerlendirme olmadan besin kısıtlaması yapılmamalıdır.
Atopik dermatitte günlük deri bakımı nasıl olmalıdır?
Atopik dermatitli hastaların deri yapısındaki bozukluklar, deri içerisinde bulunan nemin dış ortama kolayca buharlaşmasına neden olur. Derinin dış ortama karşı koruyucu bazı özelliklerinde zayıflık bulunmaktadır. Derinin koruyucu özelliklerini destekleyen ve nem koruyucu etkisi olan, alerjen ve tahriş edici maddelerin deriye temasını engelleyen en önemli deri bakımı düzenli nemlendirici kullanımıdır. Düzenli nemlendirme, hastalık kontrolünün temelidir. Parfüm ve tahriş edici maddeler içermeyen, özellikle hekiminiz tarafınca önerilen, cildinize uygun nemlendiriciyi her gün ve ihtiyaç duydukça kullanın. Nemlendiriciyi yalnızca belirtilerin bulunduğu alanlara değil, tüm cilde nazikçe uygulayın.
Banyoyu ılık suyla, kısa süreli (tercihen 10 dakikadan az) yapın; kese ve sert lif kullanmayın. Sabun içermeyen, nazik temizleyicileri tercih edin. Banyodan sonra cilt hafif nemliyken, mümkünse ilk birkaç dakika içinde nemlendirici sürün.
Yumuşak, rahat ve terletmeyen giysiler seçin; yeni kıyafetleri giymeden önce yıkayın. Çamaşırları uygun miktarda deterjanla yıkayıp iyice durulayın. Tırnakları kısa tutmak, aşırı sıcaktan ve kaşımaktan kaçınmak cilt hasarını azaltmaya yardımcı olur.
Deri enfeksiyonlarından nasıl korunabilirim?
Deri bariyerinin korunması, düzenli temizlik ve nemlendirme derinizi enfeksiyondan koruyacaktır. Tırnakları temiz tutun; havlu gibi kişisel eşyaları ortak kullanmayın. Artan kızarıklık, belirgin sulantı, iltihaplı lezyonlar, uçuk benzeri döküntü veya ateş gelişirse hekime başvurun. Enfeksiyon yokken koruyucu amaçla antibiyotik kullanılmamalıdır.
Bir kişinin atopik dermatit olduğuna nasıl karar veriliyor?
Dermatologlar hastanın ekzema durumunun gelişimini sizden aldığı öykü ve detaylı deri muayenesinde elde ettiği bulguları değerlendirerek atopik dermatit tanısını koyar. Her hastada kan testi, alerji testi veya deri biyopsisi gerekmez. Ek incelemeler, yalnızca gerekli görülen durumlarda eşlik eden sorunları araştırmak veya benzer hastalıklardan ayırmak için istenebilir.
Atopik dermatit nasıl tedavi edilir?
Tedavi; hastanın yaşına, hastalığın şiddetine, yaygınlığına ve bireysel gereksinimlerine göre planlanır. Düzenli deri bakımına ek olarak, gerekli durumlarda kortizon içeren kremler veya kortizon içermeyen ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçların doğru bölgeye, uygun miktarda ve önerilen süre boyunca uygulanması önemlidir. Dermatoloğunuz, kortizonlu kremlerin uygun deri bölgesine uygun miktarda ve sürede uygulamanızı sağlayacak öneriler yapacaktır. Bu önerilere uyulması halinde kortizonlu kremler güvenle kullanılabilir, atopik dermatit tedavisinde oldukça yardımcı olur. Atopik dermatitli hastaların önemli bir kısmı hafif şiddette ekzeması olan hastalardır ve uygun kremler ve mutlaka düzenli nemlendirme ve tetikleyicilerden kaçınma ile başarılı şekilde tedavi edilebilirler.
Vucudunda yaygın ve şiddetli atopik dermatiti olan veya sınırlı bir bölgede olmasına rağmen inatçı ve şiddetli hastalık varlığında veya yerel tedaviler yeterli olmadığında fototerapi (ultraviyole ışık ile tedavi) veya sistemik tedaviler değerlendirilebilir. Sistemik tedaviler, bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçları, hastalığa sebep olduğu düşünülen hücreleri veya o hücrelerin ürünlerini engellemeye yönelik ilaçları içerebilir. Bazı tedaviler öncesinde ve sırasında kan tetkikleri ve düzenli izlem gerekebilir. Dermatoloğunuz hastalığınızı ve tetkiklerinizi detaylı değerlendirerek ayrıca yaşınızı, varsa başka hastalıklarınızı ve bireysel özelliklerinizi göz önünde tutarak hangi tedavinin sizin için uygun olduğuna karar verecektir.
Atopik dermatit günlük yaşamı ve diğer sağlık sorunlarını etkiler mi?
Atopik dermatit kaşıntılı bir hastalıktır. Kaşıntı ekzemanın artmasına ve uyku bozukluklarına yol açabilir. Bu durumlar okul, iş ve sosyal yaşamı etkileyebilir. Kaygı ve ruhsal zorlanma da görülebilir. Atopik dermatite astım, alerjik rinit, bazı besin alerjileri veya göz sorunları eşlik edebilir; bunlar her hastada ortaya çıkmaz. Bu sorunlarınız varsa dermatoloğunuzla paylaşınız, gerekirse ilgili uzmanlık alanlarından destek alınabilir.
Atopik dermatitte 10 temel önerimiz:
1. Nemlendiricinizi her gün düzenli kullanın.
2. Sabun, alerjen ve tahriş edici maddeler içermeyen temizleyicilerle, ılık su ile kısa süreli banyo yapın, kese yapmayın.
3. Banyo sonrasında cildinizi gecikmeden nemlendirin.
4. Sizde alevlenme yaratan tahriş edici etkenlerden kaçının.
5. Kaşıntı, kaşınmayı tetikler. Bu kısır döngüden kurtulmak için tırnaklarınızı kısa tutun, gerekirse ince kumaş eldiven giyilebilir (özellikle geceleri). Uzun kollu ve bacakları örten kıyafetler tercih edebilirsiniz. Aşırı sıcak ortamlardan ve terlemekten kaçının.
6. Tedavinize doktor önerisiyle başlayın,İlaçlarınızı hekiminizin önerdiği şekilde kullanın.
7. Doktor önerisi olmadan besin kısıtlaması yapmayın.
8. Derinizde artan kızarıklık, iltihaplı şişlikler, sulantı veya sızıntı, uçuk ya da ateş gelişmesi durumunda hekiminize başvurun.
9. Atopik dermatitin uyku ve yaşam kalitenizdeki etkileri hekiminizle paylaşın.
10. Atopik dermatitte amaç yalnızca atağı geçirmek değildir. Yeni alevlenmeleri azaltmak ve cilt bariyerini korumak da amaçlanmaktadır. Hastalığınız kontrol altındayken de dermatoloğunuzun önerdiği cilt bakımına ve tedavinize devam edin.
Unutmayın
Atopik dermatit uygun bakım ve tedaviyle kontrol altına alınabilen bir deri hastalığıdır. Hastalığın kontrolünde düzenli deri bakımı en az ilaç tedavisi kadar önemlidir. Her atopik dermatit hastasının seyri farklıdır bu nedenle tedaviniz size özel olarak planlanmalıdır. Size uygun deri bakımı ve tedavi önerileriniz için dermatoloğunuza başvurun.